<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Startcodon</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Startcodon"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Startcodon rootpage-Startcodon skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Startcodon</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr"><p>Als <b>Startcodon</b> oder <b>Initiatorcodon</b> wird das erste <a href="Codon" class="mw-redirect" title="Codon">Codon</a> eines <a href="Offener_Leserahmen" title="Offener Leserahmen">offenen Leserahmens</a> (ORF) auf der <a href="MRNA" title="MRNA">mRNA</a> bezeichnet. In der Regel ist dies das <a href="RNA" class="mw-redirect" title="RNA">RNA</a>-<a href="Basentriplett" title="Basentriplett">Basentriplett</a> des Codons <code>AUG</code>, das in <a href="Eukaryoten" title="Eukaryoten">Eukaryoten</a> für die <a href="Aminos%C3%A4ure" class="mw-redirect" title="Aminosäure">Aminosäure</a> <a href="Methionin" title="Methionin">Methionin</a> (Met) codiert bzw. für ein modifiziertes Methionin (<a href="N-Formylmethionin" title="N-Formylmethionin"><i>N</i>-Formylmethionin</a>, fMet) in <a href="Bakterien" title="Bakterien">Bakterien</a>. Dem Startcodon geht fast immer eine untranslatierte Region (<a href="5'-UTR" class="mw-redirect" title="5'-UTR">5'-UTR</a>) voraus.
</p><p>Im <a href="Genetischer_Code" title="Genetischer Code">genetischen Code</a> codiert die spezifische Abfolge dreier <a href="Nukleinbasen" title="Nukleinbasen">Nukleinbasen</a> für eine Aminosäure. Gewöhnlich handelt es sich bei dem ersten <a href="Basentriplett" title="Basentriplett">Basentriplett</a> der codierenden Sequenz der <a href="MRNA" title="MRNA">mRNA</a>, das in die Aminosäure eines <a href="Peptid" title="Peptid">Peptids</a> <a href="Translation_(Biologie)" title="Translation (Biologie)">übersetzt</a> wird, um <code>AUG</code>. Dieses Tripel codiert für Methionin, und daher beginnt die <a href="Naszierender_Stoff" title="Naszierender Stoff">naszierende</a> Polypeptidkette eines nativen <a href="Protein" title="Protein">Proteins</a> mit Met bzw. fMet als erster Aminosäure. Für die <a href="Translation_(Biologie)#Initiation_der_Translation_bei_Prokaryoten" title="Translation (Biologie)">Initiation</a> der Translation wird eine besondere <a href="TRNA#Initiator-tRNAs" title="TRNA">Initiator-tRNA</a> gebraucht, so eine tRNA<sub>i</sub><sup>Met</sup> in <a href="Archaeen" title="Archaeen">Archaeen</a> und Eukaryoten bzw. eine tRNA<sub>i</sub><sup>fMet</sup> in <a href="Mitochondrien" class="mw-redirect" title="Mitochondrien">Mitochondrien</a> und Bakterien.
</p><p>Nach der <a href="Translation_(Biologie)" title="Translation (Biologie)">Translation</a> kann ein Protein abgeändert werden (<a href="Posttranslationale_Modifikation" title="Posttranslationale Modifikation">posttranslationale Modifikation</a>). Beispielsweise kann es ein <a href="Pr%C3%A4kursor-Protein" class="mw-redirect" title="Präkursor-Protein">Präkursor-Protein</a> sein, von dem nachträglich <a href="Enzym" title="Enzym">enzymatisch</a> ein Teil abgespalten wird, sodass die aktivierte Form eines Proteins entsteht, etwa bei <a href="Insulin#Biosynthese" title="Insulin">Insulin</a>. Die Polypeptidkette eines modifizierten Proteins muss dann nicht mit der Aminosäure Methionin beginnen. Es kann auch nur das Methionin am N-Terminus bzw. dessen Formylrest <a href="Posttranslationale_Modifikation#Abspaltungen" title="Posttranslationale Modifikation">abgespalten</a> werden.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Alternative_Startcodons">Alternative Startcodons</h2></div>
<p>Bei Eukaryoten kommt als Startcodon fast ausschließlich das Codon <code>AUG</code> vor, das für die Aminosäure Methionin codiert. Zusätzlich können in einigen Fällen auch die Codons <code>ACG</code>, <code>CUG</code> oder <code>GUG</code> als Startcodons interpretiert werden, sofern besondere Sekundärstrukturen im Sequenzkontext der mRNA dies erlauben.<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Bei Prokaryoten können neben <code>AUG</code> auch alternative Startcodons, hauptsächlich <code>GUG</code> und <code>UUG</code>, für die erste Aminosäure Formylmethionin codieren. Beispielsweise nutzt <i><a href="Escherichia_coli" title="Escherichia coli">Escherichia coli</a></i> die Codons <code>AUG</code> (77 %), <code>GUG</code> (14 %), <code>UUG</code> (8 %) sowie wenige andere als Startcodons, indem sie eine spezielle Initiator-fMet-tRNA binden, obwohl im weiteren Verlauf, bei der <a href="Elongation_(Translation)" title="Elongation (Translation)">Elongation</a>, <code>GUG</code> für Valin und <code>UUG</code> für Leucin codieren. Gut bekannte Beispiele für Gene, die nicht <code>AUG</code> als Startcodon besitzen, sind <i>lacI</i> (<code>GUG</code>) und <i>lacA</i> (<code>UUG</code>) im <a href="Lac-Operon" title="Lac-Operon"><i>lac</i>-Operon</a> von <i>E. coli</i>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>Rolf Knippers: <i>Molekulare Genetik.</i> 8. neubearbeitete Auflage. Georg Thieme Verlag, Stuttgart u. a. 2001, ISBN 3-13-477008-3.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text">C. Touriol, S. Bornes, S. Bonnal, S. Audigier, H. Prats, A. C. Prats, S. Vagner: <i>Generation of protein isoform diversity by alternative initiation of translation at non-AUG codons.</i> In: <i>Biology of the cell.</i> Band 95, Nummer 3–4, 2003 May-Jun, S. 169–178, <a class="external mw-magiclink-pmid" rel="nofollow" href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12867081?dopt=Abstract">PMID 12867081</a> (Review).</span>
</li>
</ol></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2022-06-16" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Startcodon&oldid=223737173">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>